ثبت نادرترین طوفان تابشی خورشیدی در ۲۰ سال اخیر؛ طوفان S4 زمین را لرزاند اما خطری برای انسان نداشت

به گزارش سرویس چهارسوی علم دلیل ؛در حالی که طی روزهای گذشته یک طوفان ژئومغناطیسی شدید در کلاس G4 با ایجاد شفق‌های قطبی کم‌سابقه در نقاط مختلف جهان توجه علاقه‌مندان به آسمان را جلب کرده بود، هم‌زمان یک پدیده مهم اما کمتر قابل مشاهده در حوزه «آب‌وهوای فضایی» نیز رخ داد.

بر اساس اعلام مرکز پیش‌بینی آب‌وهوای فضایی NOAA، روز دوشنبه ۱۹ ژانویه، زمین قوی‌ترین طوفان تابشی خورشیدی خود را از اکتبر ۲۰۰۳ تاکنون تجربه کرد؛ طوفانی که حتی از رویدادهای تاریخی آن سال نیز فراتر رفت و به سطح S4 در مقیاس شدت طوفان‌های تابشی رسید.

طوفان‌های تابشی خورشیدی زمانی رخ می‌دهند که فوران‌های مغناطیسی عظیم خورشید، که اغلب با پرتاب جرم از تاج خورشیدی (CME) همراه هستند، ذرات باردار به‌ویژه پروتون‌ها را تا سرعت‌هایی نزدیک به سرعت نور شتاب می‌دهند. این ذرات می‌توانند فاصله حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتری خورشید تا زمین را تنها در چند دقیقه طی کنند.

به گفته NOAA، هنگام رسیدن این ذرات به زمین، پرانرژی‌ترین پروتون‌ها قادرند از سد میدان مغناطیسی عبور کرده و به سمت نواحی قطبی هدایت شوند و در لایه‌های بالایی جو نفوذ کنند. با این حال، جو متراکم و میدان مغناطیسی زمین مانع از رسیدن این تابش‌ها به سطح زمین می‌شود.

بر اساس توضیحات تامیثا اسکوف، فیزیکدان هواشناسی فضایی، این طوفان اگرچه از نظر قدرت تاریخی محسوب می‌شود، اما «رویداد در سطح زمین» نبوده و انرژی ذرات آن برای شناسایی مستقیم در سطح زمین کافی نبوده است.

با این وجود، پیامدهای این پدیده در ارتفاعات بالا قابل توجه است. طوفان‌های تابشی شدید می‌توانند میزان قرارگیری در معرض تابش را برای فضانوردان و همچنین خدمه و مسافران پروازهای قطبی افزایش دهند؛ مناطقی که سپر مغناطیسی زمین ضعیف‌تر عمل می‌کند.

ماهواره‌ها نیز از جمله آسیب‌پذیرترین تجهیزات در برابر این طوفان‌ها هستند. ذرات پرانرژی می‌توانند باعث اختلال در سامانه‌های الکترونیکی، از کار افتادن حسگرها و حتی قطع موقت داده‌های فضایی شوند؛ موضوعی که در جریان این طوفان نیز توسط برخی پیش‌بینی‌کنندگان گزارش شد.

تفاوت طوفان تابشی خورشیدی با طوفان ژئومغناطیسی

کارشناسان تأکید می‌کنند که طوفان تابشی خورشیدی با طوفان ژئومغناطیسی تفاوت دارد. طوفان‌های تابشی ناشی از ذرات پرسرعت خورشید هستند، در حالی که طوفان‌های ژئومغناطیسی در اثر برهم‌کنش باد خورشیدی یا CME با میدان مغناطیسی زمین رخ می‌دهند؛ پدیده‌ای که می‌تواند موجب شفق‌های قطبی، اختلال در ارتباطات رادیویی، ناوبری و حتی شبکه‌های برق شود.