جنگ خاموش در آسمان منطقه؛ «حبابهای الکترومغناطیسی» ایران و چالش تازه برای برتری غرب
در بحبوحه تنشهای اوایل سال ۲۰۲۶، گزارشهایی از اختلال در ارتباطات ماهوارهای غرب در محدوده ایران منتشر شده است؛ اختلالاتی که بهگفته منابع تحلیلی، نه حاصل حمله فیزیکی، بلکه نتیجه گسترش توانمندیهای ایران در حوزه جنگ خاموش یا الکترونیک و ایجاد «حبابهای الکترومغناطیسی» است.
به گزارش سرویس سیاسی دلیل، همزمان با افزایش تنشهای منطقهای در ابتدای سال ۲۰۲۶، نشانههایی از کاهش کارایی سامانههای ارتباطی و ناوبری ماهوارهای غرب، از جمله شبکه «استارلینک»، در اطراف ایران مشاهده شده است. این موضوع توجه تحلیلگران نظامی و رسانههای بینالمللی را به خود جلب کرده و بهعنوان نمودی از ورود منطقه به مرحلهای تازه از جنگ خاموش الکترونیک ارزیابی میشود.
بر اساس گزارشی تحلیلی که بهتازگی در وبسایت الجزیره منتشر شده، ایران در سالهای اخیر سرمایهگذاری قابل توجهی در توسعه توانمندیهای جنگ الکترونیک و فضایی انجام داده است. این توانمندیها، بهویژه در حوزه اختلال در سامانههای GPS و شبکههای ارتباطی ماهوارهای، میتوانند بدون شلیک حتی یک گلوله، تأثیر مستقیمی بر برتری عملیاتی و اطلاعاتی غرب بگذارند.
در این گزارش، از مفهومی با عنوان «حبابهای الکترومغناطیسی» یاد شده است؛ مناطقی محدود اما مؤثر که در آنها دریافت سیگنالهای GPS، ارتباطات نظامی و حتی برخی ارتباطات غیرنظامی با اختلال یا قطع مواجه میشود. بهگفته تحلیلگران، ایجاد چنین فضاهایی میتواند سامانههای هدایت، ناوبری و فرماندهی دشمن را دچار سردرگمی کند و دقت عملیات نظامی را بهطور محسوسی کاهش دهد.
الجزیره با اشاره به تجربه دهههای گذشته، تأکید میکند که برتری هوایی و فضایی آمریکا و متحدانش، که زمانی تقریباً مطلق تلقی میشد، اکنون با ظهور فناوریهای نوین جنگ الکترونیک به چالش کشیده شده است. در این میان، ایران با تکیه بر ابزارهایی مانند «اختلال» (Jamming) و «ارسال دادههای جعلی» یا «اسپوفینگ» (Spoofing)، قادر است سیگنالهای ناوبری و ارتباطی دشمن را منحرف یا بیاثر کند.
در جریان تنشهای اخیر، برخی گزارشها از کاهش کیفیت یا ناپایداری ارتباطات ماهوارهای نظیر استارلینک در محدوده ایران حکایت داشتند. طبق ارزیابیها، این اختلالها ناشی از عملیات پیچیده الکترونیکی منطقهای بوده و نشانهای از حمله مستقیم یا فیزیکی به ماهوارهها مشاهده نشده است.
کارشناسان نظامی معتقدند این رویکرد بخشی از راهبرد ایران برای محدود کردن توان عملیاتی غرب بدون ورود به درگیری مستقیم و سنتی است؛ راهبردی که در آن، جنگ الکترونیک و فضایی به ابزاری کلیدی برای تغییر موازنه قدرت در منطقه تبدیل شده است. از این منظر، اختلال در GPS و شبکههای ماهوارهای نهتنها یک اقدام فنی، بلکه پیامی راهبردی درباره تغییر قواعد نبرد در قرن بیستویکم تلقی میشود.